KIMYOVIY IFLOSLANGAN TAQIR-O‘TLOQI VA O‘TLOQI-ALLYUVIAL TUPROQLARNING KIMYOVIY XOSSALARINI BAHOLASH

Mualliflar
Jabbarov Zafarjon Abdukarimovich
Kalit so'zlar
gumus, kimyoviy ifloslanish, taqir-o‘tloqi, o‘tloqi-allyuvial, umumiy azot, fosfor, kaliy, pH, C:N nisbati, sanoat ifloslantiruvchilari,
Annotatsiya
Abstrakt: Ushbu tadqiqotda sanoat korxonalarining kimyoviy ifloslantiruvchilari, jumladan og‘ir metallar va boshqa toksik birikmalarning avtomorf va gidromorf tuproqlarning asosiy fizikkimyoviy xususiyatlariga ko‘rsatgan ta’siri kompleks tahlil qilindi. Tadqiqot Navoiy viloyatidagi yirik sanoat obyektlari – Sement zavodi, Navoiy Azot AJ, NKMK va GREES atrofida joylashgan taqir-o‘tloqi hamda o‘tloqi-allyuvial tuproqlarda olib borildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, kimyoviy ifloslanish darajasi ortgan sari gumus miqdori va oziqa elementlarining tarkibida sezilarli o‘zgarishlar kuzatiladi. Xususan, sanoat obyektiga yaqin qatlamlarda gumus miqdori 0,91–1,09% oralig‘ida bo‘lsa, 20 000 m uzoqlikdagi FON hududida ushbu ko‘rsatkich 1,41% gacha oshadi. Umumiy azot va fosfor konsentratsiyasining pasayishi ham kuzatilgan. Gumus va azot o‘rtasidagi yuqori muvofiqlik (C:N nisbati 7–8) tuproqdagi organik moddalarning parchalanish darajasi hamda biologik faollikni baholash uchun muhim indikator sifatida tavsiya etiladi
Foydalanilgan adabiyotlar

1. Andrews, S. S., Karlen, D. L., & Cambardella, C. A. (2004). The Soil Management Assessment Framework: A quantitative soil quality evaluation method. Soil Science Society of
America Journal, 68(6), 1945–1962. https://doi.org/10.2136/sssaj2004.1945
2. Bünemann, E. K., Bongiorno, G., Bai, Z., Creamer, R. E., De Deyn, G. B., de Goede, R.,
... & Brussaard, L. (2018). Soil quality – A critical review. Soil Biology and Biochemistry, 120, 105–
125. https://doi.org/10.1016/j.soilbio.2018.01.030

3. Doran, J. W., & Parkin, T. B. (1994). Defining and assessing soil quality. In J. W. Doran, D. C. Coleman, D. F. Bezdicek, & B. A. Stewart (Eds.), Defining soil quality for a sustainable environment (pp. 3–21). Madison, WI: Soil Science Society of America.

4. Jabbarov, Z. A. (2022). Gidromorf tuproqlarda gumus va oziqa elementlarining taqsimoti.
O‘zbekiston Milliy universiteti ilmiy axborotnomasi, 2(76), 45–52.
5. Karlen, D. L., Mausbach, M. J., Doran, J. W., Cline, R. G., Harris, R. F., & Schuman, G.
E. (1997). Soil quality: A concept, definition, and framework for evaluation. Soil Science Society of
America Journal, 61(1), 4–10. https://doi.org/10.2136/sssaj1997.03615995006100010001x
6. Schipper, L. A., & Sparling, G. P. (2000). Performance of soil condition indicators across taxonomic groups and land uses. Soil Science Society of America Journal, 64(1), 300–311.

7. Seybold, C. A., Mausbach, M. J., Karlen, D. L., & Rogers, H. H. (1999). Quantification of soil quality. In R. Lal (Ed.), Soil quality and soil erosion (pp. 387–404). Boca Raton: CRC Press.
8. Toshov, B., & Xo‘jamberganov, R. (2019). Navoiy sanoat zonalarida og‘ir metallar va ularning gumus bilan bog‘lanishi. Ekologiya va atrof-muhit muhofazasi, 4(12), 34–39.
9. Acton, D. F., & Gregorich, L. J. (1995). The health of our soils: Toward sustainable agriculture in Canada. Ottawa: Centre for Land and Biological Resources Research, Research Branch, Agriculture and Agri-Food Canada.

10. Carter, M. R., & Gregorich, E. G. (2006). Soil sampling and methods of analysis (2nd ed.). CRC Press.

11. Chen, Z., et al. (1996). Heavy metal pollution in the environment: Impact and
remediation. Journal of Environmental Science and Health, 31(4), 905–920.
12. Hill, R. B., & Sparling, G. P. (2009). Soil quality monitoring: Concepts, indicators and frameworks. In Land and Soil Monitoring (pp. 25–40). Land Monitoring Forum.

13. Karlen, D. L., Hurley, E. G., Andrews, S. S., Cambardella, C. A., Meek, D. W., & Duffy, M. D. (2006). Crop rotation effects on soil quality at three northern corn/soybean belt locations.
Agronomy Journal, 98(3), 484–495.

14.  Kirchmann, H., & Andersson, R. (2000). The Swedish system for quality assessment of agricultural soils. Ambio, 29(2), 86–93.

15. Martin, R. R., & Johnson, D. L. (1998). Contamination of soils and groundwater by industrial effluents. Environmental Pollution, 103(2), 123–132.

16. Southorn, N., & Cattle, S. R. (2000). The soil quality of remnant vegetation patches in relation to their surrounding grazed pastures. Agriculture, Ecosystems & Environment, 77(1–2), 1– 12.
17. Wang, X., et al. (2001). Relationship between heavy metals and soil quality indices in contaminated farmlands. Soil and Tillage Research, 62(1–2), 59–70.

18. Wienhold, B. J., Andrews, S. S., & Karlen, D. L. (2004). Soil quality: A review of the science and experiences in the USA. Environmental Geochemistry and Health, 26(2–3), 89–95.
19. Jаbbаrоv  Z.А., Imоmоv  О. N., Nоmоzоv U.M, Еffеct оf Mеliоrаtiоn Drug оn Chеmicаl Dеgrаdаtiоn оf Sоils Intеrnаtiоnаl Jоurnаl оf  Biоlоgicаl Еnginееring аnd Аgriculturе  ISSN:2833- 5376 Vоlumе 2 | Nо 10 | Оct -5, 2023; 3-5.

20. Jаbbаrоv Z.А., Аbdrаxmаnоv, Т., О.N.Imоmоv., "Sоil quаlity  indicаtоrs аnd Thеir аpplicаtiоn"  FаrDU.  Ilmiy xаbаrlаri - Sciеntific  Jоumаl оf  thе Fеrgаnа Stаtе Univеrsity Vоlumе 30  Issuе 2,  2024-yil  DОI:10. 56292/SJFSU/vоl30 iss2/а137.

DOI
Null
Mamlakat: O'zbekiston
Fayl hajmi: 1.18 MiB
Ko'rishlar soni: 31
Yuklanishlar: 35
Yuklab olish