Nurullayev Azamxon Komiljon o‘g‘li

Buthidae, antikanser, antiviral, antifungal, antibakterial, autoimmun, neyrotoksinlar, peptidlar, fermentlar, saraton hujayralari.

Annotatsiya: Mazkur maqola O‘zbekistonning iqlim sharoiti va geografik xilma-xilligi chayonlarning yashash muhitiga ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda respublikada uchraydigan chayon turlarining ekologik taqsimoti, urbanizatsiya va sanoat taraqqiyoti natijasida yuzaga kelayotgan ekologik o‘zgarishlar tahlil qilinadi. Chayon zaharining biokimyoviy tarkibi, farmakologik xususiyatlari va tibbiy qo‘llanilishi haqida batafsil ma’lumotlar berilib, neyrotoksinlar va bioaktiv birikmalarning terapevtik ahamiyati ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot davomida zamonaviy biotibbiyot usullari yordamida zaharni ajratib olish texnologiyalari takomillashtirilib, innovatsion laboratoriya uskunasi ishlab chiqilgan. Kalit so‘zlar: Buthidae, antikanser, antiviral, antifungal, antibakterial, autoimmun, neyrotoksinlar, peptidlar, fermentlar, saraton hujayralari

1. Qozoqov I., Abubakirova M.E., Azimov J.A., Mirxodja yev U.Z. O‘zbekistonning zaharli jonivorlari, ular chaqqanda davolash va zaharlanishni oldini olish. “Universitet” nashriyoti.
Toshkent, 2007, 45 b.
2. Ergashev N.E. Zaharli bug‘imoyoqlilar. “O‘zbekiston nashriyoti”, Toshkent, 1981,16-b.
3. Ergashev N.E., Radjabov B. Shifobaxsh zahar. “Mehnat nashriyoti”. Toshkent, 1997,
4 b.1. Qozoqov I., Abubakirova M.E., Azimov J.A., Mirxodja yev U.Z. O‘zbekistonning zaharli jonivorlari, ular chaqqanda davolash va zaharlanishni oldini olish. “Universitet” nashriyoti.
Toshkent, 2007, 45 b.
2. Ergashev N.E. Zaharli bug‘imoyoqlilar. “O‘zbekiston nashriyoti”, Toshkent, 1981,
16-b.
3. Ergashev N.E., Radjabov B. Shifobaxsh zahar. “Mehnat nashriyoti”. Toshkent, 1997,
4 b.

4. Pirmatova H.G‘., Norov I.B., Zubaydova Z.T., Raxmatullayev A.Yu. – Yaylov va agrotsenozlarda chayonlar (Scorpiones) turkumi vakillarining taqsimlanishi. VII Международная научно-практическая конференция «Проблемы рационального использования и охрана природных ресурсов южного приаралья». НУКУС. 2018. - C 195-198.

5. Атакузиев Б.У. Исследование токсинов для млекопитающих в яде среднеазиатского скорпиона Buthus eupeus (C.Koch). АКД. Ташкент, 1978, 15с.

6. Ахунов А.А. Оти йўк – нафи бор, заҳари шифобахш. Фан ва турмуш, 1984, №3,
8-9-бб.
7. Дворцова В.Л. Сравнительные исследования действия яда скорпиона на функциональное состояние эритроцитов. //Сб. науч. труд. «Механизм действия затоксинов».
ГГУ, Горький, 1982, с. 110.

8. Орлов Б.Н., Гелашвили Д.Б. Зоотоксинология: ядовитые животные и их яды. М.: Высшая школа, 1985, с.65.
9. Motoyashiri T., Tu A.., Azimov J., Kazakov I. Isolation of Anticoagulant from the Venom of Tick, Boophilus calcaratus from Uzbekistan. J. Thrombosis Research, 2003.

10. Wilson D, Daly N. Venomics: mini-sharh. Yuqori o'tkazuvchanlik. 2018:7(3):19. [ DOI ] [ PMC bepul maqola ] [ PubMed ] [ Google Scholar]. 11. Warrell DA, Gutierrez JM, Calvete JJ, Uilyams D. Hindistonda ilon chaqishi bilan odamni zaharlash muammosini hal qilish uchun yangi yondashuvlar va zaharli texnologiyalar.
Hindiston J Med Res. 2013:138(1): 38–59. [ Google Scholar].

12. Abdel-Rahman MA, Quintero-Hernandez V, Possani LD. Zaharli proteomik va zaharli bezlar Misr chayon Scorpio maurus palmatus (Arachnida: Scorpionidae) ning transkriptomik tahlili.
Toksik. 2013:74:193–207. [ DOI ] [ Google Scholar].

13. Dias MH, Kitano ES, Zelanis A, Iwai LK. Saraton kasalligida proteomika va dori kashfiyoti. Drug Discov Bugun. 2016: 21 (2): 264–277. [ DOI ] [ Google Scholar].

14. Amiri-Dashatan N, Koushki M, Abbaszadeh HA, Rostami-Nejad M, Rezaei-Tavirani M. Sog'liqni saqlashda proteomika ilovalari: biomarker va dori kashfiyoti va oziq-ovqat sanoati. Iran J Pharm Res. 2018: 17 (4): 1523–1536. [ Google Scholar ]16646 .

15. Tobassum S, Tohir HM, Arshad M, Zohid MT, Ali S, Ahsan MM. Chayon zahari tabiati va qo'llanilishi: umumiy ko'rinish. Toxin Rev. 2020:39(3):214–225.

16. Laraba-Djebari F, Adi-Bessalem S, Hammoudi-Triki D. Chayon zahari: patogenez va bioterapiya. In: Gopalakrishnakone P, Possani LD, Schwartz EF, Rodriguez de la Vega. Chayon zaharlari. Niderlandiya, Dordrext, Springer, 2014:63–85.

17. Isbister GK, Bawaskar HS. Chayonning zaharlanishi. N Engl J Med. 2014:371(5):457–463.
18. Ortiz E, Gurrola GB, Schwartz EF, Possani LD. Chayon zahari komponentlari giyohvand moddalarni ishlab chiqish uchun potentsial nomzodlar sifatida. Toksik. 2015: 93: 125– 135.
19. Chippaux JP. Chayon chaqishi bilan kurashishning yangi variantlari. Drug Des Devel Ther. 2012: 6: 165–173.

20. Ahmadi S, Knerr JM, Argemi L, Bordon KCF, Pucca MB, Cerni FA, Arantes EC, Chalishkan F, Laustsen AH. Chayon zahari: zarari va foydasi. Biomeditsinalar. 2020:8(5):118.

21. Debont T, Swerts A, Van Der Walt JJ, Myuller GJ, Verdonck F, Daenens P, Tytgat J.
Janubiy Afrikada uchraydigan uchta Parabuthus chayon turlarining zaharlarini taqqoslash va tavsiflash . Toksik. 1998:36(2):341–352.

Null