Shadmanova Sanobar Bazarovna

Sovet hokimiyati, uy-joy, RSFSR, Toshkent shahar, mestxoz, Ispravdom, N.A.Milyut, Namangan va Xo‘jand.

Annotatsiya: Ushbu maqola 1920-1930-yillar yurtimizda natsionalizatsiya va munitsipalizatsiya siyosatining uy-joylar ahvoliga ta’siri natijasida milliy arxitektura uy-joy qurilishi tubdan o‘zgarib, aholi yashaydigan mulklar qisqarib, ming yillar davomida milliy hayot tarzimizda aks etgan katta hududda yashab kelgan xalqimiz qurilishda sovet davri uy-joy qurilishiga bo‘shatib berdi. Ilmiy manbalarda aholining uy-joyi zo‘rlik bilan tortib olingan va musodara qilingan. Maqola ilmiylik jihatidan maqsadi uy-joy qurilishidagi o‘zgarishlarni ilmiy jihatdan tarixiy manbalar asosida tahlil etib, yo‘l qo‘yilgan xato va kamchiliklarni ko‘rsatib berishdan iborat. Tadqiqot izlanishlari natijasida ilmiylik, tarixiy izchillik, tarixiy tahlil, mantiqiy tahlil metodlaridan foydalanildi. Tadqiqot natijalarida Uy-joylarni munitsipalizatsiya qilish bo‘yicha RSFSRda sovet hokimiyatining dekreti e’lon qilinib, bu ishni amalga oshirish ishlari boshlab yuborilgan edi. Natijada, sovet hokimiyatining dastlabki yillaridan boshlaboq o‘lka aholisining ko‘chmas mulklari musodara qilina boshladi. Mazkur ma’lumotlar shahar uy-joy xo‘jaligining asta-sekin vayron bo‘layotganligini bildirardi. Bu yillarda atigi 3 ta yangi uy qurilgan. 1930-yillarning boshlarida aholi jon boshiga to‘gʻri keladigan uy-joy maydoni hajmi tushib borgan. Uy tanqisligi tufayli uning narxi oshib ketdi, uy yetishmasligi ko‘p janjallarga sabab bo‘ldi. Bundan tashqari, respublikaga boshqa joylardan qochoqlar kelishi ahvolni yanada ogʻirlashtirdi. Sovet hokimiyatining dastlabki yillarida shahar aholisining oshishi bilan uy-joy muammosi kuchayib bordi. Ammo, moliyaviy qiyinchiliklar tufayli mavjud uy-joylar umuman ta’mirlanmay qoldi. Buning oqibatida aholi yashashida katta qiyinchiliklarni keltirib chiqardi.

1. Муниципализaция – уй-жойни давлат томонидан маҳаллий ўз-ўзини бошқариш органларига ўтказиш иштирокиюн. – 1919. – 7 февраль.

2. Ўз МА, Р.86-фонд, 1-рўйхат, 4239-иш, 31-варақ.

3. Ўз МА, Р.86-фонд, 1-рўйхат, 4239-иш, 32-варақ.

4. Самарқанд вилояти давлат архиви, 1685-фонд, 1-рўйхат, 300-иш, 89 варақ орқаси.

5. Самарқанд вилояти давлат архиви, 1685-фонд, 1-рўйхат, 613-иш, 17-варақ орқаси.

6. Фарғона вилояти давлат архиви, 121-фонд, 2-рўйхат, 447-иш, 12-варақ орқаси.

7. Ўз МА, Р.2182-фонд, 1-рўйхат, 85-иш, 1-варақ.

8. Демуниципализaция- муниципализaция қилинган мол-мулкни эгаларига қайтариш.

9. Фарғона вилояти давлат архиви, 121-фонд, 2-рўйхат, 353-иш, 165-варақ.

10. Фарғона вилояти давлат архиви, 324-фонд, 1-рўйхат, 1-иш, 196-варақ.

11. Ўз МА, Р.86-фонд, 10-рўйхат, 310-иш, 410-варақ.

12. Ўз МА, Р.95-фонд, 1-рўйхат, 2103-иш, 62-варақ.

13. Материалы к отчету Бухарского окружного исполнительного комитета за 1926/27 оперaционный год к III сессии ЦИКа УзССР. – Бухара: Издание Бухокрисполкома, 1928. – С.43.
14. Ўз МА, Р.2182-фонд, 1-рўйхат, 85-иш, 1-варақ.

15. Ўз МА, Р.86-фонд, 10-рўйхат, 310-иш, 450-варақ.

16. Ўз МА, Р.2182-фонд, 1-рўйхат, 85-иш, 2-варақ.

17. Ўз МА, Р.2182-фонд, 1-рўйхат, 85-иш, 37-варақ. 18. Итоги жилищной переписи европейской части г.Ташкента 1921 г. – Ташкент: Издание ЦСУ Туркреспублики, 1922. - С.2.

Null