TOG‘LI HUDUD TUPROQLARINI EROZIYALANISHIGA KO‘RA MONITORING QILISH VA BAHOLASH

Mualliflar
Djalilova Gulnora Tulkunovna
Kalit so'zlar
geoaxborot tizimi, eroziya xavfi, qiyalik nishabligi, tuproq yuvilishi, RRM, ArcGIS Pro, kartografik model, balolash srategiyasi.
Annotatsiya
Annotatsiya. Ushbu maqolada Surxondaryo viloyati hududida tuproq eroziyasi xavfini baholashga qaratilgan fazoviy-geoaxborot modellash asosidagi tadqiqot natijalari bayon etilgan. Tadqiqotda tuproq eroziyasining tabiiy va antropogen omillar asosida shakllanish xususiyatlari tahlil qilinib, mavjud GAT (geografik axborot texnologiyalari) imkoniyatlari, jumladan ArcGIS Pro 3.5 dasturi orqali raqamli relyef modeli (RRM) yaratilgan. Baholash strategiyasi uch asosiy blokka bo‘linib: 1) tabiiy omillarni o‘rganish va ma’lumotlar bazasini shakllantirish; 2) topografik xususiyatlarni tahlil qilish; 3) sun’iy yomg‘irlatish modeli yordamida ehtimoliy tuproq yuvilishini aniqlash bosqichlarini qamrab oladi. Natijalarga ko‘ra, eroziya xavfi darajasiga qarab 385 144 gektardan ortiq maydon 5 toifaga: sezilarsizdan juda kuchligacha ajratilgan bo‘lib, eroziyaga qarshi
Foydalanilgan adabiyotlar

1. Djalilova G.T., Nurullayev A.K., Abdukarimov A.A., Mamatkulova F.A., Raximov X.N.
Tuproq degradatsiya jarayonlarini o‘rganishda geoaxborot tahlilni qo‘llash imkoniyatlari.
O‘zbekiston agrar fani xabarnomasi, № 3 (21/2) 2025. –B.261-266.

2. Hofierka, J., Mitasova, H. & Mitas, L., 2022: GRASS and modeling landscape processes using duality between particles and fields (Glossary). 2022, Trento, Italy. – Р. 232-255.

3. Жулиев М., Гафурова Л.А. Перспективы применения современных технологий при моделировании эрозионных процессов // Сборник докладов третьей Всероссийской открытой конференции «Почвенные и земельные ресурсы: состояние, оценка, использование». Москва, 2020. – С. 48-53.,
4. Жулиев M.K., Гафурова Л.A., Джалилова Г.Т. Remote Sensing and GIS based analysis of soil erosion processes // Cборник материалов Республиканского научно-практического онлайн семинара “Aктуальные проблемы почвоведения. Инновационые технологии - основы устойчивого управления почвенными ресурсами”. 2020. – С. 142-146.,

5. Свитличний А.А., Чорний С.Г. Основи ерозієзнавства: Пиідручник. – Суми: ВТД «Університетська книга», 2007. – 266 с.,

6. Светличный А.А. Математическое моделирование водной эрозии: проблема классификации // Ж.: Вестник Одесского национального университета. – 2010. – том 15. – вып. 5. – С. 32-40.

7. Фетюхин И.В., Черненко В.В. Факторы развития, моделирование и прогнозирование эрозии почв // Ж.: Земельные отношения и землеустройство, № 1 (361) / 2018. – С. 11-13. DOI: 10.24411/2587-6740-2018-11003
8. Маматкулов А.Р., Баҳодиров З.А., Нуруллаев А.К. Мониторинг ветровой эрозии почв с использованием пылеуловителей. Инновационное развитие современной науки: теория и практика» XXXI Международная научно-практическая конференция. 2024 г. Aнапа. –С. 42-47.
9. Махсудов Х.М. Эрозия почв аридной зоны Узбекистана. –Ташкент:, Фан, 1989. – 164 с.

10. Джалилова Г.Т., Нуруллаев А.К. Оценка эрозионных процессов горных районов с использованием искусственного дождевания. Экологический вестник северного Кавказа.
Краснодар. 2025 г. – С. 165-170.

11. Заславский М.Н. Эрозия почв. М., 1979. – 244 с

12. Джалилова Г.Т., Нуруллаев А.К. Определение влияния крутизны склона и интенсивности осадков на развитие эрозии почвы в условиях модели искусственного дождевания. Журнал «Научное обозрение. Биологические науки» № 1, 2024.–С. 51-56.

13. Мустафаев Х.М. Эрозия почв и меры борьбы с нею. Баку: Азернешр, 1974. – 127 с.

14. Djalilova G.T., Nurullaev A.K. Model of artificial sprinkling to study the influence of slope steepness and rainfall rate on soil erosion // Malay sian Journal of Soil Science. 2024. № 28.
Р. 268-275.

DOI
Null
Mamlakat: O'zbekiston
Fayl hajmi: 1.52 MiB
Ko'rishlar soni: 31
Yuklanishlar: 28
Yuklab olish