Muminova Umida Qarshiyevna,

Paleografik manbalar, qadimgi yozuvlar, til tarixi, yozuv tizimi, fonetika, morfologiya, sintaksis, semantika, turkiy tillar, yozma yodgorliklar, tarixiy tahlil, lingvistik ahamiyat, yozuv madaniyati, o‘zbek tili, leksik qatlam, fonetik o‘zgarishlar, tarixiy tilshunoslik, grammatik tizim, yozma madaniyat, til evolyutsiyasi, yozuv an’analari

Ushbu maqolada til tarixining chuqur qatlamlarini o‘rganishda paleografik manbalar alohida ilmiy qiymatga ega ekanligi aytib o‘tilgan. Ular qadimgi yozuv namunalarini, yozish texnikasi, belgilar shakli, ishlatilgan materiallar hamda ularning tilga oid xususiyatlarini tadqiq etishga imkon beradi. Shunday manbalar orqali til taraqqiyotining dastlabki bosqichlari, undagi fonetik, grammatik va leksik o‘zgarishlarning tabiati haqida muhim dalillar olinadi. Paleografik tahlil tilning tarixiy ildizlarini aniqlash, yozuv tizimlarining shakllanish jarayonini kuzatish va xalq madaniyatining lingvistik izlarini o‘rganishda beqiyos manba bo‘lib xizmat qiladi. Turkiy xalqlarga oid O‘rxun-Enasoy bitiklari, Qoraxoniylar davri asarlari, Mahmud Koshg‘ariyning “Devonu lug‘otit turk”, Yusuf Xos Hojibning “Qutadg‘u bilig” hamda Ahmad Yugnakiyning “Hibat ul-haqoyiq” kabi yodgorliklari o‘zbek tilining tarixiy taraqqiyotini o‘rganishda asosiy lingvistik manbalardandir. Ushbu matnlar orqali qadimgi turkiy tilning fonetik tizimi, morfologik birliklari, so‘z yasash modellari va sintaktik tuzilmalari tahlil qilinadi. Bunday manbalarni lingvistik jihatdan tadqiq etish natijasida tilning genetik asoslari, dialektal tafovutlar, yozuv tizimlarining almashinuvi hamda tarixiy leksik qatlamlar ochib beriladi. Shuning uchun paleografik manbalar o‘zbek tilining shakllanish jarayonini ilmiy asosda anglash, tilning hozirgi holatini tarixiy ildizlari bilan bog‘lashda muhim o‘rin tutadi.

1.Sodiqov, Q. (2018). Turkiy til tarixi [O‘quv qo‘llanma]. Toshkent: O‘zbekiston milliy universiteti nashriyoti.
2.Madirimova, S. (2023). O‘zbek adabiyoti tarixini o‘qitishning manbaviy asoslari [Uslubiy qo‘llanma]. Toshkent: Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti.
3.Abdurahmonov, A., & Rustamov, A. (1999). O‘zbek tili tarixi [Darslik]. Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi.
4.Qilichev, M. (2020). Matnshunoslik: nazariy masalalari [Monografiya]. Toshkent: TSUOS nashriyoti.
5.Eshonqulov, J. (2017). Manbashunoslik va paleografiya asoslari [O‘quv qo‘llanma]. Samarqand: SamDU nashriyoti.
6.Yo‘ldoshev, A. (2015). Tilshunoslikka kirish [Darslik]. Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti.
7.“Orta Osiyoda paleografiya, epigrafika va me’morchilik tarixi” (2024). Namangan davlat universiteti uchun kurs materiali [O‘quv qo‘llanma]. Namangan: NamDU nashriyoti.

Null