Soxiba Saidmuradova, M.Oltiboyeva

Alisher Navoiy, Xamsa, obraz, badiiy mahorat, estetik tafakkur, doston, komil inson g‘oyasi, adolat, muhabbat.

Mazkur maqolada buyuk mutafakkir shoir, davlat va jamoat arbobi Alisher Navoiyning “Xamsa” dostonlarida obraz yaratish mahorati tahlil qilinadi. Asarda shoir tomonidan yaratilgan qahramonlarning badiiy-estetik xususiyatlari, xarakteri va ruhiy kechinmalari yoritilib, ular orqali ilgari surilgan axloqiy va ma’naviy g‘oyalar ochib beriladi. Navoiyning obrazlar yaratishdagi yuksak san’atkorligi va ularning adabiy ahamiyati ilmiy jihatdan asoslanadi. Navoiy “Xamsa”sining vazn xususiyatlarini tadqiq qilishda vazn va ritmik variatsiyalar munosabati o‘rganilib, hazaji axrab va xafif bahrlariga xos ritmik variatsiyalarga urg‘u qaratiladi va ularning dostonlar mazmunini ochishdagi o‘rniga to‘xtalib o‘tiladi. “Xamsa” dostonlarining ohang xususiyatlarini o‘rganishda ritmik urg‘uning ahamiyatiga e'tibor qaratiladi.Navoiy ijodida badiiy san'atlarning o‘rnini tadqiq etish ham o`ziga xos tarzda e`tibor talab etadi. Bunda badiiy san'atlarga mumtoz ilmi badi'ga doir tasnif (lafziy, ma'naviy va mushtarak san'atlar) asosida yondashiladi. “Xamsa” dostonlarida qo‘llanilgan yetakchi badiiy san'atlarga e'tibor qaratiladi.Navoiy she'riyatini ilmi qofiya asosida tadqiq qilish. Bunda Navoiyning qofiya tizimiga kiritgan yangiligi, Navoiy ijodida qo‘llanilgan qofiya turlari o‘rganiladi, o‘zak tarkibiga ko‘ra farqlanuvchi qofiya turlari va tuzilishiga ko‘ra farqlanuvchi qofiya turlarining Navoiy she'riyatidagi o‘rniga ahamiyat qaratiladi. Radif va hojib, saj' va qofiya munosabatlari o‘rganiladi.

1. Navoiy, Alisher. Xamsa. — Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti.
2. Hayitmetov, A. Alisher Navoiy ijodiy merosi. — Toshkent: Fan.
3. Qayumov, A. Navoiy va adabiyot masalalari. — Toshkent: O‘qituvchi.
4. Rasulov, V. O‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi. — Toshkent: Fan.
5. Saidbekov, T. Mumtoz adabiyot poetikasi. — Toshkent: Universitet.

 

Null