Hamroyeva Nafisa Nizomiddinovna

nutqiy janr, diskurs, fatik muloqot, muloqotni yakunlash, nutqiy etiket, verbal vositalar, noverbal vositalar, iltifot, etnomadaniy jihatlar.

Annotatsiya. Bugungi zamonaviy pragmalingvistik tadqiqotarda nutqiy akt va nutqiy janrlarga katta e’tibor berilmoqda. Natijada fatika va uning ko‘rinishlariga ham urgʻu berish zarurati paydo bo‘ldi. Fatik muloqotni yakunlash – xayrlashuv nutqiy akti – nutq odobining alohida kommunikativ darajasidir. Nutq aktining murakkab, ammo qiziqarli va samarali elementlaridan biri bo‘lgan xayrlashuv sof pragmatik xarakterdaligi bilan ahamiyatlidir. Antroposentrik yo‘nalishdagi zamonaviy lingvistik tadqiqotlarda dialogik diskurs, fatik muloqot va tilning fatik funksiyasi, salomlashish, xayrlashuv kabi masalalarga oid yangicha yondashuvlarni yoritishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Fatikaning muloqotni yakunlash, ya’ni xayrlashuv turi mohiyatan urfiy-odatiy (etik) bo‘lib, muloqotni yakunlash, diskursning oxirlashiga xizmat qiladi. O‘zbek suhbat odobi bo‘yicha xayrlashuv akti diskurs subyekti va obyekti suhbatidan, ya’ni muloqot mazmnunidan kelib chiqib, bir-birlariga ezgu tilaklarini, qayta muloqotga tilakdoshliklarini ifodalaydi. Ushbu maqolada o‘zbek fatik muloqotida muloqotni yakunlash (xayrlashish)ning nazariy va amaliy asoslarini tahlil etish maqsad qilib olindi va ratsional tipologik, qiyosiy-chogʻishtirma, substansial metodlardan foydalanildi. Natijada xayrlashish etiketining etnomadaniy jihatlari, “Xayrlashuv” vaziyatida muloqot strategiyasi, taktikasi kabi masalalar tahlil etildi. Muloqotni yakunlashning kognopragmativ yondashuv asosida tahlili o‘zbek adabiyoti namunalaridan olingan misollar vositasida keltirildi. Nutqiy muloqotning situativ pragmatik sistemani tashkil etishini asoslashga, bu sistemaning bosqichlari va uning tarkibiy qismlarining o‘zaro munosabatlarini ochishga harakat qilindi, ushbu qonuniyatlarning nutqiy muloqot intihosida (xayrlashuv bosqichida) aks etishini o‘zbekona muloqot va uning badiiy adabiyotdagi namunalari misolida ko‘rsatildi.

1. Hamroyeva, N. (2024). The Role Communicative Strategies in the Process of Interpersonal Communication. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКAЦИЙ (buxdu.uz), 45(45).

2. NIZAMIDDINOVNA, H. N. (2024). The Need for Interactive and Perceptive Sides of Communication in Speech Activity. Excellencia: International Multi-disciplinary Journal of Education (2994-9521), 2(5), 1199-1202.

3. Nizomiddinovna,   K.   N.,   Shodiyevna,   N.   S.,   Alimovna,   K.   G., Shonazarovna,   E.   D.,   & Turakulovich,  J.  U.  (2022).  PRAGMALINGUISTIC  FEATURES OF  THE  TYPES  OF  FATIK COMMUNICATION AND ABOUT COMPLIMENTS.
International Journal of Early Childhood Special Education, 14(3).

4.  Gʻulom Gʻ. “Mening o‘gʻrigina bolam”. – T.: “Yangi asr avlodi”, 2019. – B.: 128.

5. Бирр-Цуркан Л. Ф. Единицы речевого этикета и их функционирование в средневерхненемецком языке : Автореферат дис. – Санкт-Петербургский государственный университет, 2007.

6. Мурoд Тoғaй. Бу дунёдa ўлиб бўлмaйди. – Тoшкент, 2001. – Б. 14.

7. Султoн И. Aсaрлaр. Тўрт тoмлик. 1-тoм. Дрaмaтургия. – Тoшкент: Ғaфур Ғулoм нoмидaги aдaбиёт вa сaнъaт нaшриёти, 1971. – Б. 88.

Null