AMRIYEVA DILFUZA

ertalabki badantarbiya, adaptiv jismoniy tarbiya, inklyuziv ta’lim, jismoniy sifatlar, muvozanat, egiluvchanlik, chidamlilik.

Maqolada oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan imkoniyati cheklangan talabalarda jismoniy sifatlarni rivojlantirishda ertalabki badantarbiyaning (8-12 daqiqalik) sog‘lomlashtiruvchi imkoniyatlari tahlil qilinadi. Ertalabki badantarbiya yurak-qon tomir va nafas tizimlarini bosqichma-bosqich faollashtirib, mushak tonusini me’yorlashtiradi, bo‘g‘imlar harakatchanligini kengaytiradi hamda muvozanat-koordinatsiya mexanizmlarini qo‘llab-quvvatlaydi. OTM sharoitiga mos 6-8 haftalik adaptiv model taklif etiladi: yuklama individual ehtiyoj va tibbiy ko‘rsatmalarga tayanadi, mashqlar o‘tirgan yoki tayanchli variantlar bilan almashtiriladi, baholash esa sodda testlar (6 daqiqalik yurish, bir oyoqda turish, devor push-up, “sit-and-reach”ning mos ko‘rinishi) orqali olib boriladi. Amaliy tavsiyalar EBni darslar oldidan odatga aylantirish, xavfsizlik mezonlarini (og‘riqsiz amplituda, nafasni ushlab qolmaslik, o‘rtacha zo‘riqish) saqlash va motivatsion qo‘llab- quvvatlash zarurligini asoslaydi.

1. Karimov R.R. Adaptiv jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi. - Toshkent: Fan va texnologiya, 2020. -

2.Xudoyberdiyev Sh.M., Yuldashev A.A. Inklyuziv ta’lim sharoitida jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarini tashkil etish metodikasi. -

Toshkent: Innovatsiya-Ziyo, 2021. - 198 b.

3.Rasulov B.N. Jismoniy tarbiya va sog‘lomlashtirish texnologiyalari. - Toshkent: O‘qituvchi, 2019. - 224 b.

4.Tursunov S.T. Talaba yoshlar jismoniy tayyorgarligini oshirishning pedagogik asoslari. - Termiz: Surxon nashriyoti, 2022. -174 b.

5.Sherrill C. Adapted Physical Education and Sport. - 6th ed. - Champaign, IL: Human Kinetics, 2004. - 728 p.

6.Rimmer J.H., Marques A.C. Physical activity for people with disabilities // The Lancet. - 2012. - Vol. 380, No. 9838. - P. 193-195.

7.Physical Activity Guidelines for Americans. 2nd ed. - Washington, DC: U.S. Department of Health and Human Services, 2018.

8. Winnick J.P., Porretta D.L. (eds.) Adapted Physical Education and Sport. 6th ed. - Champaign: Human Kinetics, 2016. - 688 p

Null