XONGELDIYEVA DILDORA SHUXRATOVNA

Lavanda (Lavandula angustifolia), efir moyi, linalool, linalil asetat, Surxondaryo iqlimi, qurg‘oqchilikka chidamlilik, dorivor o‘simliklar, agrotexnologiya, tomchilatib sug‘orish, bug‘li distillatsiya, farmakologik ta’sir, aromaterapiya, fitoterapiya, iqtisodiy samaradorlik, eksportbop mahsulot, Lamiaceae oilasi, antiseptik xususiyat, biologik faol moddalar.

Mazkur maqolada dunyo qishloq xo‘jaligi va sanoatida muhim o‘rin tutuvchi Lavandula angustifolia (lavanda) o‘simligining biologik, ekologik va iqtisodiy xususiyatlari kompleks ravishda tadqiq etilgan. Tadqiqotda o‘simlikning morfologik tuzilishi, xususan, bo‘yi 30–120 sm gacha yetishi, barglarining tuzilishi va aromatik xususiyatlari batafsil bayon etilgan. Lavandaning kimyoviy tarkibi tahlil qilinib, uning tarkibidagi linalool (20-45%) va linalil asetat (25-46%) kabi asosiy komponentlarning inson asab tizimiga va umumiy salomatligiga ko‘rsatadigan farmakologik ta’siri yoritilgan.Maqolaning asosiy qismi Surxondaryo viloyatining keskin kontinental iqlim sharoitida lavanda yetishtirish istiqbollariga bag‘ishlangan. O‘simlikning qurg‘oqchilikka chidamliligi, yuqori quyosh radiatsiyasiga bo‘lgan talabchanligi va kam suv sarfi (tomchilatib sug‘orish orqali 30-50% tejamkorlik) voha sharoitida yuqori iqtisodiy samaradorlikni ta’minlashi ilmiy asoslab berilgan. 0.1 gektar maydonda o‘tkazilgan tajriba natijalari o‘simlikning 60 kunlik vegetatsiya davridagi rivojlanish ko‘rsatkichlarini (18-22 sm) tasdiqlaydi.Shuningdek, maqolada efir moyini bug‘li distillatsiya usuli bilan ajratib olish texnologiyasi va olingan mahsulotning farmatsevtika, kosmetologiya hamda aromaterapiya sohalaridagi ahamiyati ko‘rsatilgan. Xulosa qismida lavanda plantatsiyalarini kengaytirish mahalliy fermerlar uchun qo‘shimcha daromad manbai bo‘lishi va sanoatni mahalliy xomashyo bilan ta’minlashdagi roli ta’kidlangan.

1.Lis-Balchin M. Lavender: The Genus Lavandula. – London: CRC Press, 2002. – 284 p. (Ingliz tilida)

2.Cavanagh H.M.A., Wilkinson J.M. Phytotherapy Research. – 2002. – pp. 301-308. (Ingliz tilida)

3.Upson T., Andrews S. The Genus Lavandula. – Royal Botanic Gardens, Kew, 2004. – 442 p. (Ingliz tilida)

4.FAO medicinal plant cultivation reports. – Rome: FAO, 2020. – 150 p. (Ingliz tilida)

5.O‘zbekiston Respublikasi dorivor o‘simliklar agrotexnologiyasi ma’lumotlari. – Toshkent, 2021. – 200 b..

Null