XABIBULLAYEV NAJMIDDIN MUXIDDIN O‘G‘LI

biologiya ta’limi, sinfdan tashqari mashg‘ulot, manzarali o‘simliklar, biopreparat, Bacillus, Trichoderma, fosfor erituvchi bakteriyalar, ilmiy kuzatuv, loyiha asosida o‘qitish, inquiry-based learning.

Ushbu maqolada manzarali o‘simliklarni yetishtirishda qo‘llaniladigan mikrobiologik biopreparatlarning samaradorligi sinfdan tashqari biologiya mashg‘ulotlari bilan integratsiyalangan holda tahlil qilindi. Tadqiqotning maqsadi 2022–2026 yillarda e’lon qilingan ilmiy ishlar asosida Bacillus, Trichoderma va fosfor erituvchi bakteriyalarga asoslangan preparatlarning dekorativ o‘simliklar o‘sishi, ildizlanishi, oziqlanish holati, stressga chidamliligi va tashqi sifat ko‘rsatkichlariga ta’sirini umumlashtirish hamda shu ma’lumotlar negizida biologiya fanidan amaliy sinfdan tashqari modul taklif qilishdan iborat bo‘ldi. Tadqiqot dizayni analitik-sintetik ko‘rinishda qurildi: ochiq ilmiy maqolalardagi kvantitativ natijalar tanlab olindi, nisbiy o‘zgarish foizlari qayta hisoblandi va didaktik jihatdan talqin qilindi. Tahlil shuni ko‘rsatdiki, Trichoderma harzianum xrizantema qalamchalarida ildizlanish darajasini 21,11 % ga, ildiz uzunligini 81,72 % ga, ildizlar sonini 72,23 % ga va ildiz quruq massasini 50 % ga oshirgan. Bacillus subtilis atirgulda sho‘rlanish-ishqorlanish sharoitida antioksidant fermentlar faolligini keskin kuchaytirgan; fransuz zarguli hamda nasturtsiya misollarida esa fosfor o‘zlashtirilishi, barglanish, biomassa va dekorativlik yaxshilangan. Natijalar mikrobiologik biopreparatlar biologiya fanidagi loyiha, kuzatuv, tajriba va ma’lumotlarni tahlil qilish faoliyatlari uchun yuqori didaktik salohiyatga egaligini ko‘rsatdi.

1.Xamrayev, A. va boshq. O‘simliklarni biologik himoya qilish. Toshkent: Cho‘lpon nomidagi NMIU, 2014.

2.Arslonov, M. T. O‘simliklarni biologik himoya qilish. Namangan davlat universiteti o‘quv manbasi, 2016.

3.Michamidova, P., Vahobov, A. H., Davronov, Q., Tursunboyeva, G. S. Mikrobiologiya va biotexnologiya asoslari. O‘zMU, 2013.

– 331 b.

4.Davronov, Q. Biotexnologiya: ilmiy, amaliy va uslubiy asoslari. Toshkent, 2008.

5.Biotexnologiya asoslari. GulDU o‘quv materiali. Guliston, 2020.

6.Mikrob biotexnologiyasi fan dasturi. Termiz davlat universiteti, 2024.

7.O‘simliklarni biologik himoya qilish vositalari. O‘quv qo‘llanma, o‘zbekcha nashr. Unda bioinsektitsidlar, biofungitsidlar va mikrobiologik vositalar yoritilgan.

8.Qishloq xo‘jalik mikrobiologiyasi. O‘zbek tilidagi amaliy/laboratoriya o‘quv materiali, 2019-yilgi nashr.

9.Murodova, S. S. Qishloq xo‘jaligi amaliyotida rizobakteriyalar asosidagi mikrob preparatlardan foydalanish. Monografiya,2019.

10.Davronov, Q., Xo‘jamshukurov, N. A. Umumiy va texnik mikrobiologiya. O‘quv qo‘llanma. Toshkent: TDAU nashriyoti,2004. – 279 b.

11.Tütüncü M., Şekerci A.D., Dönmez D., İzgü T., Isak M.A., Şimşek Ö. Plant biostimulants in ornamentals: enhancing growth

and stress tolerance. Advances in Horticultural Science, 2024, 38(2), pp. 211–222. DOI: 10.36253/ahsc-15253.

12.Wu Y.-J., Muhammad M., Jiao Y., Chen X., Wang H.-L., Lu C.-M., Wang X.-M., Zhu G.-X., Liu K.-Q., Zhang Y., et al. Trichoderma

harzianum promoting chrysanthemum cutting rooting and reshaping microbial communities in endophytic and rhizosphere environments. Applied Soil Ecology, 2024, 203, 105636. DOI: 10.1016/j.apsoil.2024.105636.

13.Zou M., Yu K., Liu H., Sheng Q., Zhang Y. Effects of Bacillus subtilis on Rose Growth Promotion and Rhizosphere Microbial

Community Changes under Saline–Alkaline Stress. Agronomy, 2024, 14(4), 730. DOI: 10.3390/agronomy14040730.

14.Andrzejak R., Janowska B., Rosińska A., Skazińska S., Borsai O. Flowering, Quality and Nutritional Status of Tropaeolum

majus L. ‘Spitfire’ after Application of Trichoderma spp. Sustainability, 2024, 16(11), 4672. DOI: 10.3390/su16114672.

15. Quijia-Pillajo J., Nordstedt N.P., Chapin L.J., Owen J.S. Jr., Altland J.E., Jones M.L. Phosphate solubilizing bacteria isolated from greenhouse ornamentals improve health and promote growth in French marigold ‘Durango Yellow’ grown in soilless substrate under phosphate limiting conditions. BMC Plant Biology, 2025, 25, 1234. DOI: 10.1186/s12870-025-07178-2.

Null