Berdimuratova Madina Xayrullayevna

Noverbal xulq, lingvistik va nutqiy muloqot, noverbal muloqot, denotativ ma’no, konnotativ ma’no, jest, mimika, pantomimika.

Annotatsiya: Bugungi kunda zamonaviy tilshunosligimizda “profaylingvistika” atamasidan tez-tez foydalanilmoqda. Profayling – bu shaxsning psixologik qiyofasini tuzish hisoblanadi. Profaylingvistika esa neyropsixolingvistikaning bir sohasi bo‘lib, psixologiya, notiqlik, ritorika, grafalogiya va tilshunoslik fanlarining kesishmasida yuzaga kelgan. Profaylingvistikaning vazifasi – noverbal xulq va tilning o‘zaro aloqasi, o‘zaro ta’sirini bir butunlikda tadqiq qilishdan iborat. Profaylingvistikaning asosiy tushunchalari noverbal xulq, noverbal muloqot hisoblanadi va uni tushunishda uchta muammo yuzaga keladi: birinchidan, lingvistik va nutqiy muloqot qilish jarayonida, ma'lumotni uzatish va qabul qilish ikkala taraf – soʻzlovchi va tinglovchi tomondan amalga oshiriladi, noverbal muloqotda esa beixtiyor yoki gʻayriixtiyoriy darajada yuz beradi va bu ushbu hodisani tushunishda ba'zi qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Olimlar bu jarayonni "muloqot" tushunchasi bilan atashadi. Shuning uchun ham mutaxassislar “noverbal xulq” tushunchasini ham qoʻllab uni asoslashga harakat qilishadi. “Noverbal xulq” bir individ xulqiga oid boʻlib, individ oʻzi tushunadimi, yoʻqmi, biladimi qat’iy nazar, oʻzida ma’lum bir axborotni tashiydi va tinglovchiga yetkazadi. Ikkinchidan, soʻzlashuv nutqida soʻzlovchi shaxslar tajribasining umumiyligi, sharoitlar yigʻindisi, soʻzlash paytidagi vaziyat, situatsiya fikrni ixcham ifodalashga imkon beradi. Situatsiya aytilmagan fikrning kompensatsiyasi sanaladi. Bunda gaplashayotgan va tinglayotgan kishilar gap nimada ekanligini, kim va nima haqida soʻz borayotganligini bilishadi. Shuning uchun bunda fikr ifodasi uchun juda zarur boʻlmagan, hamma narsani aytmasdan «tushirib qoldirish» kuchli boʻladi. Ushbu maqolada mazkur atamaning mohiyati, paydo bo‘lishi va bugungi kundagi zamonaviy tilshunosligimizdagi ahamiyati haqida fikr yuritiladi.

1. Ғуломов А., Асқарова М. Ҳозирги ўзбек адабий тили. - Тошкент, 1987. - Б.37

2. Абу Наср Фаробий. Фозил одамлар шаҳри. Тошкент, 1983, 151-бет.

3. Нурмонов А., Махмудов Н. Узбек тилшунослиги тарихи. - Тошкент, 2000  - Б.7 - 8.

4. Ҳакимов М. Ўзбек прагмалингвистикаси асослари. – Тошкент, 2013. -Б.16.

5. https://uz.wikipedia.org/wiki/Profayling. Skinner, Keith; Evans, Stewart. The Ultimate Jack the Ripper Sourcebook. Little, Brown Book Group, 2013. ISBN 9781472107855.

6. Abdusamatova Sh.S. Profayling xizmatini shaxslararo munosabatlarda tutgan o‘rni // Academic research in educational sciences Volume 2. ISSN: 2181-1385 Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723 Academic Research, Uzbekistan 1179 www.ares.uz

7. Ғуломов А.Р., Асқарова М.А. Ҳозирги замон ўзбек тили. Синтаксис. - Тошкент, 1961, 148-б.

8. Ўринбаев Б. Ҳозирги ўзбек сўзлашув нутқи. Морфология. Синтаксис. – Самарқанд, 2006. -Б.98.
9. Виноградов В.В. Некоторые задачи изучения синтаксиса простого предложения.
Вопросы языказнания, 1954, №1, с. 29.

10. Лабунской В.А. Oсобенности развития способности к психологической интерпретaции невербального поведения \\ http://www.voppsy.ru/issues/1987/873/873070.htm

11. Сайдуллаева С.С. Ўзбек ва инглиз тилларида нутқий этикетларнинг лингвомаданий хусусиятлари: филол. фан. б. фалсафа докт. (PhD) диссерт. – Самарқанд, 2022. – Б. 92. 12. Ҳакимов М. Ўзбек прагмалингвистикаси асослари. – Тошкент, 2013. - Б.79.

Null