Азимова Сайёра Хусанбоевна

nutq akti, illokatsion va perlokatsion harakatlar, til, ijtimoiy kontekst, pragmatika.

Annotatsiya — maqolada nutq aktlari nazariyasining ikkita asosiy jihati — Jon Ostin tomonidan taklif qilingan pragmatik va kommunikativ jarayonlarni o‘rganishda asosiy bo‘lgan illokatsion va perlokatsion harakatlar batafsil ko‘rib chiqilgan. Illokutiv harakatlar so‘zlovchi muayyan niyatni ifoda etib, til orqali muayyan harakatni amalga oshirganda, so‘zlash orqali amalga oshiriladigan harakatlar sifatida tavsiflanadi. Bunday aktlarga misollar va’dalar, buyruqlar, bayonotlar va so‘rovlarni o‘z ichiga oladi. Muallif illokatsion harakatning muvaffaqiyati ijtimoiy kontekstga va bunday harakatlarning bajarilishini tartibga soluvchi me’yorlarga, shuningdek, ma’ruzachining o‘z niyatini aniq ifoda etish qobiliyatiga bog‘liqligiga e’tibor qaratadi. Perlokutiv aktlar, illokutiv aktlardan farqli o‘laroq, gap tinglovchida paydo bo‘ladigan natijalarga qaratilgan. Ushbu natijalar kontekst, shaxsiy idrok va qabul qiluvchining hissiy holati kabi ko‘plab omillarga qarab farq qilishi mumkin. Perlokatsion effektlarni har doim ham ma’ruzachi bashorat qilishi yoki boshqarishi mumkin emas, bu ularni tahlil qilishni qiyinlashtiradi. Maqolada ta’kidlanishicha, perlokatsion harakatlar xatti-harakatlarning o‘zgarishidan tortib tinglovchida yangi e’tiqodlarni shakllantirishgacha bo‘lgan turli xil reaktsiyalarni keltirib chiqarishi mumkin.

1. Austin, J. L. (1962). How to Do Things with Words. Clarendon Press.

2. Searle, J. R. (1969). Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. Cambridge University Press.

3. Yule, G. (1996). Pragmatics. Oxford University Press.

4. Bach, K., & Harnish, R. M. (1979). Linguistic Communication and Speech Acts. MIT Press.

5. Leech, G. N. (1983). Principles of Pragmatics. Longman.

Null