KUZIMUROTOVA DINARA MAXMUDOVNA,KARSHIYEV XURSHID

Shahar ekotizimi, urbanizatsiya, iqlim o‘zgarishi, yashil infratuzilma, barqaror rivojlanish, ekologik monitoring, termal orollar, atmosfera havosi, raqamli ekologiya.

Ushbu ilmiy maqolada global iqlim o‘zgarishi va shiddatli urbanizatsiya sharoitida shahar ekotizimlarini barqaror boshqarish hamda yuzaga kelayotgan ekologik muammolarni kamaytirish masalalari tadqiq etilgan. Bugungi kunda yirik shaharlarda aholi sonining ortishi, sanoat va transport tarmoqlarining kengayishi atrof-muhitga, ayniqsa, atmosfera havosi, suv resurslari va yashil maydonlarga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Maqolada shahar muhitida “yashil infratuzilma” modellarini rivojlantirish, “termal orollar” effektini yumshatish hamda ekologik muvozanatni saqlash strategiyalari tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida statistik ma’lumotlar va qiyosiy-geografik metodlardan foydalanilgan bo‘lib, havoning mayda dispersli chang zarralari (PM2.5) bilan ifloslanishini kamaytirish choralari o‘rganilgan. Olingan natijalar asosida zamonaviy shaharsozlikda ekologik xavfsizlikni ta’minlash, raqamli monitoring tizimini joriy etish va energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ushbu tavsiyalar kelgusida ekologik barqaror, “aqlli” va yashil shaharlarni loyihalashtirish hamda ekologik siyosatni shakllantirishda muhim poydevor bo‘lib xizmat qiladi.

1. Odum, E. P., & Barrett, G. W. (2005). Fundamentals of Ecology. Thomson Brooks/Cole.

2. Alberti, M. (2008). Advances in Urban Ecology: Integrating Evolutionary and Ecological Processes in Urban

Ecosystems. Springer Science & Business Media.

3. Forman, R. T. (2014). Urban Ecology: Science of Cities. Cambridge University Press.

4. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi hisobotlari (2024-2025).

5. Ergashev, A. (2012). Umumiy ekologiya. Toshkent: O‘zbekiston. Odum E.P. Fundamentals of Ecology. Saunders College Publishing.

6. IPCC. Climate Change: Synthesis Report. Geneva.

7. World Health Organization. Global Air Quality Guidelines. Geneva.

8. United Nations. World Urbanization Prospects. New York. United Nations Environment Programme. Global Environment Outlook.

9. O‘zbekiston Respublikasining «Atrof-muhitni muhofaza qilish to‘g‘risida»gi Qonuni.

Null